Суроолор жана жооптор

Программа Кыргызстандын экономикасын сапаттуу структуралык трансформациялоого багытталган. 2030-жылга чейин:

• ИДПнын түзүмүндө чакан жана орто ишкердиктин (ЧОИ) үлүшүн кеминде 50% деңгээлине жеткирүү.
• ЧОИ секторундагы иш менен камсыз болгондордун үлүшүн жалпы эмгекке жөндөмдүү калктын 60% чейин жеткирүү.
• 25 000ге чейин жаңы жумуш орундарын түзүү.
• ЧОИ тарабынан өндүрүлгөн продукциялардын экспорт көлөмүн кеминде 25%га көбөйтүү пландалууда.

Программанын негизги милдеттеринин бири — «акылдуу каржылоо» моделине өтүү жана бизнес үчүн улуттук валютада (кыргыз сомунда) узак мөөнөттүү каржы ресурстарына жеткиликтүүлүктү камсыз кылуу.
2026–2030-жылдар аралыгында:

• Инвестициялык кредиттер боюнча орточо пайыздык ченди учурдагы 19–20% деңгээлинен болжол менен 5%га чейин төмөндөтүү.
• Бизнеске берилген кредиттердин орточо мөөнөтүн 32 айдан 42 айга чейин узартуу.
• Жалпы кредиттик портфелде инвестициялык кредиттердин үлүшүн 39%дан 65%га чейин көбөйтүү пландалууда.

Программа күрөө жетишсиздиги маселесин Улуттук кепилдик берүү системасын кеңейтүү жана күрөөсүз каржылоо инструменттерин киргизүү аркылуу чечүүнү карайт. Күрөөсүз кредиттик келишимдердин үлүшүн учурдагы 26%дан 35%га жана андан жогору деңгээлге чейин жогорулатуу пландалууда.
Күрөө талап кылынган учурларда:

• 50%га чейин — иштеп жаткан жана туруктуу ЧОИ үчүн;
• 60–70% — камсыздоосу чектелген долбоорлор үчүн;
• 80–90% — артыкчылыктуу категориялар үчүн (стартаптар, инновациялык, аялдар жана жаштар долбоорлору) дифференцияланган кепилдик жабуу механизми каралган.

«ЧОИ Хаб» — бул Консорциумдун операциялык өзөгү жана ишкерлер үчүн «бирдиктүү терезе» катары кызмат кыла турган санариптик платформа.
Ар кандай ондогон сайттарда каттоодон өтүүнүн ордуна, ишкер «ЧОИнин санариптик профилин» түзө алат. Жеке кабинет аркылуу кредиттерге, кепилдиктерге, гранттарга («санариптик ваучерлер») жана билим берүү программаларына арыз берип, алардын каралып жаткан абалын реалдуу убакыт режиминде көзөмөлдөөгө мүмкүнчүлүк түзүлөт.
Мындай системаларды киргизүү Кыргызстанга БУУнун Электрондук өкмөттү өнүктүрүү боюнча эл аралык индексинде (EGDI) 2030-жылга чейин 15 позицияга жогору көтөрүлүүгө көмөктөшөт.

Негизги артыкчылыктардын бири - аймактык теңсиздикти кыскартуу жана инклюзивдүүлүккө көмөк көрсөтүү. 2030-жылга чейин төмөнкүлөр пландаштырылууда:

• Аймактык колдоо долбоорлорунун үлүшүн 35-40%дан кеминде 45%га чейин көбөйтүү.
• Мамлекеттик колдоо алуучулардын арасында аялдардын жана жаштардын үлүшүн 40% жана андан да көпкө чейин көбөйтүү.
• 10дон кем эмес туруктуу региондук кластерлерди түзүү жана колдоо (айыл чарба, туризм, креативдүү өнөр жай, логистика жана жеңил өнөр жай).

Чакан жана орто ишкердикти өнүктүрүү боюнча ЧОИ-2030 Программасын каржылоо диверсификацияланган аралаш модель аркылуу камсыздалат.
2030-жылга чейинки каржылоонун жалпы болжолдуу көлөмү 800–900 млн АКШ долларын түзөт.
Бул каражаттар төрт негизги булактан:

• 30–35% (250–300 млн АКШ доллары) — өнүктүрүү боюнча эл аралык өнөктөштөрдүн каражаттарынан;
• 25–30% (200–260 млн АКШ доллары) — Кыргыз Республикасынын мамлекеттик бюджетинин каражаттарынан;
• 20–25% (160–220 млн АКШ доллары) — карыз каражаттарынан;
• 15–20% (120–160 млн АКШ доллары) — жеке инвестициялар жана мамлекеттик-жеке өнөктөштүк (МЖӨ) механизмдеринен түзүлөт.

Мындан тышкары, 45 млрд сомго чейин жеке инвестицияларды тартуу күтүлүүдө.

Жок, Консорциум өзүнчө юридикалык жак же жаңы бюрократиялык орган болуп саналбайт. Ал министрликтерди, банктарды, фонддорду жана донордук уюмдарды бириктирген координациялык платформа болуп эсептелет.
Консорциумдун катчылыгы Улуттук инвестициялык фонддун базасында иш алып барат. Анын негизги максаты — программалардын кайталануусун жоюу, бирдиктүү стандарттарды (KPI) киргизүү жана бизнести колдоо боюнча макулдашылган саясатты камсыз кылуу болуп саналат.

Программа реалдуу маалыматтардын негизинде иштелип чыккан. Анын алкагында өлкөнүн бардык аймактарынан 500дөн ашык ишкердин катышуусунда масштабдуу сурамжылоо жүргүзүлгөн.
Анализ көрсөткөндөй, эгерде текшерүүлөрдүн көптүгү жана каржылоонун жеткиликсиздиги сыяктуу учурдагы маселелер чечилбесе, ишканалардын 21%ы жабылып калуу коркунучунда, ал эми 19%ы ишмердүүлүктүн токтоп калуу (стагнация) тобокелдигине туш болушу мүмкүн.
Бул сценарийдин алдын алуу үчүн Программа санариптик мониторингдин катуу механизмдерин (дашборддор), жыл сайын ачык отчеттуулукту, ошондой эле бизнес-ассоциациялардын башкаруу процесстерине түздөн-түз катышуусун карайт.

Кызмат адамдарынын бизнеске зыян келтирген мыйзамсыз чечимдери үчүн симметриялуу мамлекеттик жоопкерчилик принциби биринчи жолу компенсациянын милдеттүү механизми менен стратегиялык документте бекитилди. Ошондой эле катуу эреже киргизилди: чарбалык объектилерди бузууга же экспроприациялоого рыноктук компенсация толук төлөнгөндөн кийин гана жол берилет (финансылык кепилдиктери жок чечимдер аткарылууга жатпайт). Бул жана башка жөнгө салуучу чаралар Дүйнөлүк банктын B-READY баалоосунда Кыргызстандын баллын кеминде 10 баллга жакшыртат деп күтүлүүдө.